Veerkracht bij verandering en complexiteit

Landschappen zijn uitgestrekte en complexe systemen, waardoor het een uitdaging is om te voorspellen hoe veranderingen het hele ecosysteem zullen beïnvloeden. Wanneer je te maken hebt met grote landschappen (meer dan 100.000 hectare), wordt het moeilijker om een overzicht te krijgen van de complexiteit omdat geen enkele organisatie alles kan beheren. Het samenbrengen van verschillende belanghebbenden creëert een veerkrachtiger systeem waarin elke organisatie vanuit een uniek perspectief bijdraagt aan een gedeelde visie. Elk individu en elke organisatie heeft een rol te spelen op basis van zijn sterke punten en specialiteiten. 

Als één stakeholder het systeem per ongeluk verstoort, kan het netwerk van diverse stakeholders helpen om bij elkaar te blijven, zich aan te passen en te herstellen. Het is echter belangrijk om een balans te vinden, want te veel complexiteit kan ook nadelen hebben. Het is cruciaal om stakeholders te hebben met een gedeelde reden voor het ontwikkelen van de samenwerking, dus voorzichtigheid is geboden bij het binnenhalen van extra partijen. 

Naarmate partners elkaar beter begrijpen en verantwoordelijkheden delen, kan dit leiden tot overlap. Maar juist deze overlap en redundantie - die als inefficiënt zouden kunnen worden gezien - geven partnerschappen een hoog niveau van aanpassingsvermogen en efficiëntie.

Een gezamenlijke visie

Om het partnerschap tot bloei te laten komen, moet het verder gaan dan de individuele doelstellingen van elke organisatie en deze afstemmen op een gedeelde visie. Het opzetten van partnerschappen in de eerste plaats voor fondsenwerving kan uitdagingen op lange termijn met zich meebrengen. Het verandert de focus naar monetaire doelen. Dit kan tot wrijving leiden wanneer er aanpassingen nodig zijn om de gewenste impact te creëren. Het is het beste om eerst af te stemmen op de visie en missie van het partnerschap, gekoppeld aan strategische doelen, en pas daarna te kijken naar de financiële impact. 

Een gedeelde visie op landschapsherstel is noodzakelijk voor het succes van het partnerschap. De visie moet duidelijk en overtuigend zijn, maar ook flexibel. Gesprekken beginnen vaak rond de terugkeer van inspiratie - een belangrijk resultaat van het Het 4 Returns Framework - en een verbintenis tot samenwerking op lange termijn. De terugkeer van inspiratie speelt een belangrijke rol bij het openen van de harten van mensen en het stimuleren van gesprekken over persoonlijke omstandigheden en overwegingen. Het hoofdstuk Een gezamenlijke visie voor het landschap creëren gaat in op de fijne kneepjes van het afstemmen op een gedeelde visie.

Formaliseren van partnerschappen

Partnerschappen beginnen vaak als losse structuren, maar soms is het beter om ze te formaliseren. In dit gedeelte geven we richtlijnen voor dit proces. 

Bestuur en bestuursstructuren

Het creëren van een bestuursstructuur is een belangrijke stap in het formaliseren van een partnerschap. Het beschrijft de rollen, verantwoordelijkheden, regels en processen van het bestuur van een partnerschap. Het moet de gedeelde visie, strategische doelen en waarden van de partners ondersteunen. Zelfs als je een bestuursstructuur niet bewust ontwerpt, zal deze onbewust werken. Als je je hiervan bewust bent, kun je duidelijkere afspraken maken en referentiepunten aanreiken tijdens meningsverschillen. 

Specificeren wat elk lid niet zal doen kan net zo belangrijk zijn als het beschrijven van hun verantwoordelijkheden. Duidelijkheid over beperkingen kan het begrip van rollen en grenzen vergroten. Gezamenlijk een RASCI (verantwoordelijk, verantwoordelijk, ondersteunend, geraadpleegd, geïnformeerd) matrix kan een geweldige manier zijn om de basis te leggen voor een bestuursstructuur. 

We raden je aan om meer te leren over het werk van Nobelprijswinnares Elinor Ostrom. Zij was een gerenommeerd politiek econoom die bekend staat om haar baanbrekende werk over het beheer van gemeenschappelijke hulpbronnen. Ze toonde aan dat gemeenschappen gedeelde hulpbronnen effectief kunnen beheren zonder externe regulering. Ostrom identificeerde acht ontwerpprincipes voor duurzaam beheer van hulpbronnen en benadrukte het belang van lokale kennis, samenwerking en gedecentraliseerde en adaptieve bestuursstructuren. Als je meer wilt weten over de principes van Ostrom en hoe je ze in de praktijk kunt toepassen, bekijk dan de hulpmiddelen, cursussen en bronnen van ProSociale wereld. Ze pasten de principes van Ostrom aan in een praktisch proces voor het begeleiden van succesvolle samenwerkingsgroepen.

Contracten en overeenkomsten

Documenten en hun wettelijke status kunnen per land verschillen. De meest voorkomende contracten en overeenkomsten voor partnerschappen zijn:

• Partnerschapshandvest of Intentieverklaring. Een document dat de gedeelde visie van het partnerschap schetst, niet wettelijk bindend
• Memorandum van overeenstemming. Een overeenkomst tussen partijen waarin het doel van een gezamenlijke actie wordt beschreven; formeler dan een intentieverklaring, maar niet juridisch bindend.
• Samenwerkingsovereenkomst. Een wettelijk bindende overeenkomst tussen partijen

De bestuursstructuur moet na verloop van tijd evolueren, dus het is raadzaam om om overeenkomsten periodiek te herzien om te controleren of ze nog steeds geschikt zijn.

Landschapsteams

De kracht van het lokale team dat een landschapsinitiatief ontwerpt en uitvoert, bepaalt het uiteindelijke succes ervan. Het team kan bestaan uit individuen van een organisatie, maar ook uit belangrijke partners in het landschap. Een team uit de gemeenschap samenstellen kan lokaal eigenaarschap bevorderen, wat de realisatie van de landschapsvisie versnelt. 

In dit hoofdstuk leggen we uit hoe je sterke teams voor holistisch landschapsherstel kunt opzetten en versterken, met duidelijke rollen en verantwoordelijkheden, ingebed in de lokale omgeving. Onze richtlijnen zijn gebaseerd op de gezamenlijke ervaring van Commonland-partners die sterke teams hebben opgezet, gemanaged en ontwikkeld in uiteenlopende landschappen. Het helpt u bij het selecteren van de juiste mensen voor de klus en bereidt u voor op wat u kunt verwachten als de behoeften van uw team veranderen. 

Rollen veranderen

Er zijn verschillende mensen nodig naarmate het landschapsprogramma zich ontwikkelt. In het begin zal het initiatief beperkte middelen hebben, dus is het afhankelijk van de passie van het team. Positiviteit, gedrevenheid, motivatie en enthousiasme zijn eigenschappen die niet aangeleerd kunnen worden. Zoek naar deze kwaliteiten in de mensen die je aanneemt. De leden van het kernteam moeten flexibel zijn met hun tijd en goed kunnen omgaan met veranderingen en tegenslagen. Begin klein - twee tot vijf mensen is meestal alles wat nodig is in dit stadium. 

De eerste prioriteiten liggen waarschijnlijk bij het ontwikkelen van relaties met boeren, het opbouwen van of aansluiten bij een netwerk van boeren, het uitvoeren van een analyse van het landschap en de belanghebbenden (zie het hoofdstuk Het landschap definiëren) en het opzetten van proefprojecten. Je hebt dus mensen nodig die van perspectief kunnen veranderen, bijvoorbeeld van een boer naar een regionale regeringsmedewerker. Generalistische vaardigheden zijn het nuttigst in het begin. 

De belangrijkste rollen in de opstartfase zijn:

• Initiatiefcoördinator. Heeft goede contacten in het landschap en kan anderen inspireren; heeft sterke vaardigheden op het gebied van project- en programmamanagement
• Gemobiliseerde gemeenschap. Bij voorkeur iemand die oorspronkelijk uit het landschap komt en die alle belanghebbenden samenbrengt, hen ondersteunt in hun veranderingsproces en hen koppelt aan internationaal bewezen oplossingen; bedreven in het opbouwen van vertrouwensrelaties en inspiratie
• Kennismakelaar. Beschikt over goede technische kennis en het vermogen deze te vertalen en te communiceren naar belanghebbenden
• Business case ontwikkelaar. Verbetert bestaande bedrijfsmodellen en zet nieuwe op om landschapsherstel mogelijk te maken, heeft een ondernemersmentaliteit en ervaring in het ontwikkelen en onderhouden van bedrijven nodig.

Voor specialistische expertise kan het verstandig zijn om consultants in te huren. Je krijgt toegang tot hun kennis zonder ze op de loonlijst te zetten. Op de lange termijn zijn consultants duurder dan werknemers, maar in deze fase zit hun waarde in hun flexibiliteit. Dit is een goede optie voor een start-up die een onzekere financiële toekomst heeft of zich in een verkennende fase bevindt.

Naarmate je initiatief groeit, zullen rollen veranderen. Sommige rollen zullen worden toegevoegd en andere weggesneden. Het is belangrijk om deze moeilijke beslissingen vroeg te nemen, vooral in NGO's waar de belangrijkste prestatie-indicatoren en de verantwoordelijkheid minder duidelijk zijn. Idealisme heeft de neiging om af te nemen en pragmatisme begint toe te nemen, naarmate de aanvankelijke passie plaats maakt voor hard werken. Dit wordt weerspiegeld in de persoonlijkheden van het team. 

Je begint specialisten aan te nemen - met name op het gebied van bedrijfsontwikkeling, landbouw, ecosysteemherstel en financiën. Rollen die na twee tot drie jaar belangrijk worden, zijn onder andere: 

• Inspirator / visionair
• Projectcoördinator
• Financieel manager
• Zakelijk coördinator
• Marketing- en communicatieprofessional
• Specialist natuurherstel
• Specialist regeneratieve landbouw
• Cultuur, verhalen en inspiratiespecialist
• Specialist in onderzoek en onderwijs
• Specialist op het gebied van bewaking, evaluatie en leren

Werk toe naar een team dat niet afhankelijk is van één persoon - voorkom het 'sleutelfigurenrisico'. Verdeel in dit stadium de besluitvorming over de organisatie.

Het is belangrijk om rollen en verantwoordelijkheden duidelijk af te bakenen, vooral wanneer ze evolueren. Open communicatie, vertrouwen en transparantie tussen de teamleden zijn fundamenteel voor een vlotte werking. Coördinatoren helpen hierbij door hun teamleden te motiveren, te vertrouwen en te ondersteunen. 

Verbinding met het landschap

Alle teamleden moeten zich verbonden voelen met het landschap en de lokale taal en cultuur begrijpen. Sommige rollen, zoals die van landschapsmobilist, worden effectiever vervuld door iemand die in het landschap woont of uit het landschap afkomstig is. Belangrijke belanghebbenden en bewoners moeten je team kunnen vertrouwen, en dit is waarschijnlijker als de lokale mensen je zien als "een van hen". 

Niet-lokale mensen hebben ook hun sterke punten, zoals het brengen van nieuwe energie wanneer een systeem vastzit. Ze kunnen de zogenaamde "voor de hand liggende" vragen stellen die de lokale bevolking misschien niet kan stellen. Als neutrale partij kunnen ze ook bemiddelen in conflicten. Nederigheid is essentieel voor mensen die niet in het landschap wonen of er niet vandaan komen. 

Het is belangrijk om op te merken dat nieuwe werknemers onder druk kunnen komen te staan als ze naar het landschap verhuizen. Ze kunnen moeite hebben om een nieuw sociaal netwerk op te bouwen. Zorg ervoor dat sollicitanten zich hiervan bewust zijn tijdens het wervingsproces, maar neem als organisatie ook de verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van een cultuur van balans tussen werk en privé.

Vrijwilligers

Leergierig, enthousiast om te werken en weinig of geen financiële middelen nodig om in te huren, kunnen vrijwilligers een waardevolle aanvulling zijn op je landschapsprogramma. Ze hebben misschien zorgvuldige begeleiding nodig om het werk goed te doen, dus overweeg of het de moeite waard is voordat je ze erbij betrekt. 

Ecosystem Restoration Communities biedt interessante vrijwilligersprojecten over de hele wereld. De kampen van de stichting bieden een plek om te verblijven en een leeromgeving. Meer informatie hier.

Juridische status

De juridische status van een holistische landschapsherstelorganisatie - bijvoorbeeld naamloze vennootschap, stichting, vereniging, maatschappelijk betrokken bedrijf - is van invloed op de activiteiten, naleving van regelgeving en operationele grenzen. Elk land heeft verschillende juridische structuren, elk met voor- en nadelen. Het is belangrijk om te bepalen wat het beste bij de context past. Het wijzigen van de rechtsvorm na de oprichting is een uitdaging, dus het is raadzaam om vooraf onderzoek te doen en advies in te winnen bij soortgelijke organisaties. 

Interne processen

Het opzetten van effectieve interne processen is belangrijk voor het efficiënt functioneren van een organisatie. Taken zoals administratie, personeelszaken en boekhouding kunnen ontmoedigend lijken, maar ze vergemakkelijken de financiële planning, boekhouding en rapportage voor belanghebbenden. Ze stroomlijnen ook contractprocedures en vergroten het vertrouwen van teamleden. Het niet opzetten van efficiënte processen kan leiden tot complicaties en wanorde, waardoor het initiatief uiteindelijk in gevaar komt. 

Een duurzaam partnerschap

Holistisch landschapsherstel is een zaak van lange adem. De Het 4 Returns Framework suggereert dat 20 jaar de minimale hoeveelheid tijd is die nodig is om grootschalige, blijvende verandering te bereiken. Dit betekent dat je er voor de lange termijn in zit. Er zullen momenten zijn waarop je voor moeilijkheden komt te staan en waarop een partnerschap onder druk kan komen te staan. Dan moet je elkaar steunen. Partners kunnen risico's nemen die ze misschien niet hadden genomen als ze er alleen voor stonden, als ze weten dat ze gesteund worden. 

Het helpt om tijd te besteden aan het begrijpen van elkaars situatie en het vinden van manieren om met verschillende manieren van werken om te gaan. Vier je verschillen, want deze bieden kansen om andere perspectieven te begrijpen en buiten je comfortzone te treden. 

Vertrouwen en begrip opbouwen

Als een gedeelde visie de brandstof is die het partnerschap aandrijft, dan is vertrouwen tussen de partners de olie die de bewegende delen smeert. Elkaar vertrouwen is essentieel voor de vrijheid en het vertrouwen die nodig zijn om doelen na te streven en mislukkingen te overwinnen. De kracht van een partnerschap ligt meer in de menselijke relaties dan in de inhoud. Het kost tijd om duurzaam vertrouwen op te bouwen, maar als het sterk is, stelt het teams in staat om samen te werken en berekende risico's te nemen zonder angst.

Vertrouwen wordt gekweekt door uit te gaan van goede bedoelingen, het creëren van veilige ruimten, transparantie, het omarmen van fouten en het creëren van ruimte voor moeilijke gesprekken. Communicatie is de sleutel. Mondelinge communicatie bevordert het begrip en voorkomt misverstanden die kunnen ontstaan door schriftelijke communicatie. 

Holistisch begrip betekent dat elk lid het grote geheel, zijn rol en gedeelde doelen begrijpt. Leiders spelen een cruciale rol in het creëren van vertrouwen en het delen van informatie binnen hun organisaties. Ze moeten een koesterende aanpak hanteren door relaties op te bouwen, gemeenschappelijke doelen te benadrukken en individuele groei en kritisch denken aan te moedigen. Transparantie in de besluitvorming helpt ook om vertrouwen op te bouwen en ervoor te zorgen dat iedereen de doelstellingen van het partnerschap begrijpt. 

Opschalen

Naarmate je holistische landschapsherstelproject zich uitbreidt, zul je partnerschappen aangaan die verder gaan dan de oorspronkelijke partners. Het kan een uitdaging zijn om hetzelfde gevoel van partnerschap te bereiken onder een grotere groep mensen, die misschien nooit persoonlijk contact met elkaar zullen hebben. Een sterke visie zal de samenwerking gaande houden. 

Deze fase gaat over het openstellen van de samenwerking voor nieuwkomers. Exclusiviteit is de doodsteek voor samenwerkingen. Je kunt beginnen met een kleine selectie van belanghebbenden uit te nodigen, maar je moet de uitnodiging blijven uitbreiden. De open uitnodiging moet mensen met verschillende achtergronden verleiden, niet alleen vanwege hun technische vaardigheden, maar ook vanwege het sociale kapitaal dat ze meebrengen. 

Dit is het moment om gedistribueerd leiderschap te organiseren, wat betekent dat besluitvorming op het "laagste" niveau plaatsvindt, of zo dicht mogelijk bij de actie, in plaats van altijd centraal gecoördineerd te worden. Gedistribueerd leiderschap versterkt de besluitvorming in complexe contexten zoals landschapspartnerschappen. 

Meer informatie

Hier zijn enkele bronnen om meer te leren over het opbouwen van succesvolle partnerschappen.

Wat is de volgende stap?

Nu we de formele en informele aspecten van landschapspartnerschappen hebben geïntroduceerd, is het tijd om de diepte in te gaan. Hoe kunnen we ruimtes creëren waar mensen bij elkaar horen en die systemische samenwerking tussen landschappen mogelijk maken?