Het 4 Returns framework

Het 4 Returns framework

Een holistische benadering en praktische tool voor landschapsherstel, gebaseerd op vele jaren ervaring in het veld, in een taal die alle belanghebbenden begrijpen en die aanzet tot actie. Het levert rendement op voor mensen, natuur, gemeenschappen en bedrijven en is gebaseerd op de ecosysteembenadering die in 2000 door COP5 van het VN-verdrag inzake biologische diversiteit werd bekrachtigd. De Het 4 Returns Framework maakt gebruik van 4 Returns of Impact in drie landschapszones, gedurende een periode van meer dan 20 jaar, en bestaat uit vijf proceselementen om dit samen met belanghebbenden te realiseren. Het werd in 2012 gepubliceerd door de IUCN Commission on Ecosystem Management en in 2015 bijgewerkt tot de definitieve publicatie.

Natuurlijk rendement

De toename van de gezondheid (inclusief ecologische functionaliteit en veerkracht) van het ecosysteem in het landschap

Financieel rendement

De economische veerkracht en welvaart van gemeenschappen en bedrijven op de lange termijn 

Sociaal rendement

Versterking van gemeenschappen in landschappen door meer mogelijkheden voor levensonderhoud (bijvoorbeeld banen), betrokkenheid van de gemeenschap en sociale veerkracht 

 Terugkeer van inspiratie

Een grotere verbondenheid met het landschap, wat rentmeesterschap motiveert 

Natuurlijke zone

Een ruime en gezonde natuurlijke zone biedt veerkracht tegen klimaatverandering, ziekten en andere bedreigingen. Het doel is om de ecologische basis van een landschap te herstellen door inheemse vegetatie, natuurlijke habitats voor wilde dieren en de beschikbaarheid van water te herstellen. Dit helpt om de biodiversiteit op termijn te stimuleren en te beschermen. Het is een van de 3 zones die worden gebruikt in de Het 4 Returns Framework om alle belanghebbenden te helpen de complexiteit van een landschap te begrijpen. Na verloop van tijd moet elk landschap streven naar een eerlijke balans tussen de 3 zones. 

Gecombineerde zone

De gecombineerde zone combineert duurzame productie met het herstel van biodiversiteit en ecologisch functioneren. Het doel in deze zone is om over te schakelen op duurzame productiesystemen, zoals regeneratieve landbouw, agrobosbouw, wisselbegrazing, polycultuurplantages, paludicultuur (natte landbouw), silvo-visserij en duurzame aquacultuur-mangrove-systemen. Het is een van de 3 zones die gebruikt worden in de Het 4 Returns Framework om alle belanghebbenden te helpen de complexiteit van een landschap te begrijpen. Na verloop van tijd moet elk landschap streven naar een eerlijke balans tussen de 3 zones.

Economische zone

De economische zone levert duurzame economische productie met speciale gebieden voor waardetoevoegende activiteiten, zoals verwerking. Ook in de economische zone kan natuur worden geïntegreerd, bijvoorbeeld door middel van groen-grijze infrastructuur of groene steden. Voorbeelden van economische zones zijn harde infrastructuur, zoals stedelijke gebieden en industriële complexen, maar ook monoculturele landbouw en boomplantages. Het is een van de 3 zones die worden gebruikt in de Het 4 Returns Framework om alle belanghebbenden te helpen de complexiteit van een landschap te begrijpen. Na verloop van tijd moet elk landschap streven naar een eerlijke balans tussen de 3 zones.

Andere voorwaarden

Agro-ecologie

Een holistische benadering die tegelijkertijd ecologische en sociale concepten en principes toepast op het ontwerp en beheer van duurzame landbouw- en voedselsystemen. Agroecologie streeft naar het optimaliseren van de interacties tussen planten, dieren, mensen en het milieu en richt zich tegelijkertijd op de behoefte aan sociaal rechtvaardige voedselsystemen waarbinnen mensen kunnen kiezen wat ze eten en hoe en waar het wordt geproduceerd. Agro-ecologie is tegelijkertijd een wetenschap, een reeks praktijken en een sociale beweging. Het concept heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld van een focus op akkers en boerderijen naar een focus op de ecologische, sociaal-culturele, technologische, economische en politieke dimensies van voedselsystemen, van productie tot consumptie.

Aangepast van FAO, https://www.fao.org/agroecology/overview/en/

Koolstofkredieten

Koolstofcredits zijn meeteenheden die de reductie of verwijdering van koolstofdioxide uit de atmosfeer kwantificeren, bereikt door een reeks methoden waaronder biologische processen (bijv. fotosynthese in planten en bomen) en innovatieve technologieën (bijv. verbeterde kooktoestellen, koolstofvastlegging en -opslag). Daarnaast dragen geologische processen zoals de opslag van kooldioxide in ondergrondse reservoirs bij aan het genereren van koolstofcredits. Deze credits worden gegenereerd en gecertificeerd op basis van aangetoonde reducties in koolstofuitstoot of succesvolle koolstofvastlegging, volgens erkende koolstofnormen.

Projectontwikkelaar voor koolstof

Een persoon of organisatie die verantwoordelijk is voor het identificeren, ontwerpen en implementeren van projecten die de uitstoot van broeikasgassen helpen verminderen. Ze kunnen zelfstandig werken of met investeerders, projectpartners en technische experts om projecten tot een goed einde te brengen. 

Koolstofvastlegging

De verwijdering van kooldioxide uit de atmosfeer, hetzij door biologische processen (bijvoorbeeld fotosynthese in planten en bomen) of geologische processen (bijvoorbeeld de opslag van kooldioxide in ondergrondse reservoirs). 

CO₂-equivalenten

CO₂-equivalenten, vaak afgekort als CO₂e, is een gestandaardiseerde meeteenheid die wordt gebruikt om het aardopwarmingsvermogen van verschillende broeikasgassen uit te drukken in termen van hun impact op de klimaatverandering, in verhouding tot koolstofdioxide (CO₂). Het maakt de vergelijking mogelijk van verschillende broeikasgassen op basis van hun vermogen om warmte vast te houden in de atmosfeer over een specifieke periode, meestal 100 jaar. Methaan (CH₄) heeft bijvoorbeeld een hoger aardopwarmingsvermogen dan CO₂ op de korte termijn, dus de uitstoot ervan wordt vaak uitgedrukt in CO₂-equivalenten om een duidelijker beeld te geven van de algehele impact op het klimaat. 

Emissiereductie en -vermijding

Dit verwijst naar de totale hoeveelheid CO₂-equivalenten die zou kunnen worden gereduceerd door een verandering van praktijk in verschillende sectoren. Emissies die voortvloeien uit een gewijzigde praktijk worden vergeleken met emissies van een business-as-usual scenario (baseline), om te komen tot de totale hoeveelheid gereduceerde emissies. Emissiereducties verschillen van emissiereductie doordat in het laatste geval het business-as-usual scenario nog niet is geïmplementeerd. De hoeveelheid vermeden CO₂ is dus gebaseerd op hypothetische uitgangspunten. 

De ecosysteembenadering

Een strategie voor het geïntegreerde beheer van land, water en levende hulpbronnen die op een eerlijke manier behoud en duurzaam gebruik bevordert.

Bron: Secretariaat van het Verdrag inzake biologische diversiteit, 2004. De ecosysteembenadering (CBD-richtlijnen) Montreal: Secretariaat van het Verdrag inzake Biologische Diversiteit 50 blz.

Holistisch landschapsherstel

Dit houdt in dat aangetaste landschappen worden hersteld door hun sociale, ecologische en economische functies aan te pakken en hun duurzaamheid en veerkracht voor de toekomst te waarborgen. Het erkent de onderlinge verbondenheid van fysieke, chemische, biologische, ecologische, economische, sociaal-culturele, spirituele en inspirerende processen binnen landschappen en benadrukt de noodzaak van geïntegreerde, grootschalige en langetermijnbenaderingen. Door een holistische benadering kunnen problemen op een alomvattende manier worden aangepakt, wat leidt tot blijvende positieve veranderingen die zowel de natuur als gemeenschappen ten goede komen.

Impactmeting en impactmanagement

Impactmeting is het proces van kwantitatieve en kwalitatieve evaluatie van de impact van een organisatie of project. Impactmeting is één stap in impactmanagement. Impactmanagement is het aanpassen van je strategie en acties op basis van de lessen die je uit impactmeting haalt, met als uiteindelijk doel om zoveel mogelijk positieve impact te creëren en negatieve impact te vermijden. Het meten van de impact helpt een project en zijn belanghebbenden om de voortgang van hun inspanningen en hun impact te begrijpen en ervan te leren. Dit kan helpen om: 

• De impact van herstelacties laten zien en - indien nodig - je aanpak aanpassen om de impact van projecten in het landschap te verbeteren
• Anderen aanmoedigen om succesvolle projecten te kopiëren
• Financiers inspireren om te blijven financieren of te beginnen met investeren waar ze vooruitgang zien

Kennismakelaar

Brengt kennis over aan belanghebbenden in een vorm die aan hun behoeften voldoet. Beschikt over goede technische kennis en het vermogen om die kennis te vertalen en over te brengen 

Lab

Een aanpak voor leerreizen met meerdere belanghebbenden, ook wel systemische of sociale (innovatie)labs genoemd 

Landschap

Een socio-ecologisch systeem dat bestaat uit onderling verbonden natuurlijke en/of door de mens veranderde land- en waterecosystemen. Het wordt beïnvloed door geologie, klimaat, flora, fauna en micro-organismen, maar ook door historische, economische, sociaal-culturele en politieke processen. Waar water de boventoon voert, kan dit ook een wetlandschap worden genoemd; waar oceanen de boventoon voeren, kan dit een zeegezicht worden genoemd.

Gewijzigd van het kleine boek over duurzaam landschap

Landschappelijke benadering

A conceptual framework whereby stakeholders in a landscape aim to reconcile competing social, economic, and environmental objectives. Een landschapsaanpak moet ervoor zorgen dat aan alle behoeften op lokaal niveau wordt voldaan, terwijl ook rekening wordt gehouden met de doelen van belanghebbenden, zoals nationale overheden of de internationale gemeenschap. Over het algemeen is minimaal 100.000 hectare nodig om een landschapsaanpak te implementeren, hoewel er uitzonderingen zijn (bijvoorbeeld eilanden voor de kust of andere natuurlijke landschapsgebieden, zoals een waterscheiding of hoogvlakte). 

Analyse van landschap en belanghebbenden

Dit biedt een context van wat er in het landschap gebeurt en eerder is gebeurd op het gebied van ecologie, geologie, klimaat, cultuur, economie, beleid, sociale netwerken en meer. Het onderzoekt vroegere en huidige initiatieven om vast te stellen wat verder ontwikkeld zou kunnen worden en trekt lessen uit mislukkingen in het verleden. 

Landdegradatie

Het resultaat van door de mens veroorzaakte handelingen die het land exploiteren, waardoor de bruikbaarheid, biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en algehele gezondheid afnemen.

Bron: UNCCD

Landschapsfinanciën

Dit is het verstrekken en beheren van alle financiële middelen die nodig zijn ter ondersteuning van de acties en processen die nodig zijn om holistisch landschapsherstel op lange termijn te realiseren. Het omvat flexibele langetermijnfinanciering ter ondersteuning van processen die verband houden met de ontwikkeling, de werking en het beheer van een landschapspartnerschap. Het omvat ook financiële stromen die zijn afgestemd op natuurherstel, duurzaam landgebruik en de ontwikkeling van een commercieel levensvatbare, schaalbare en investeerbare portefeuille van bedrijven die holistisch herstel van het landschap stimuleren. 

Landschap lab

Een transformatieproces voor een landschap, dat lokale belanghebbenden en veranderaars ondersteunt om zich in te zetten en te mobiliseren voor een bloeiend ecosysteem en gemeenschap. In de labs identificeren changemakers kritieke aangrijpingspunten (ook wel acupunctuurpunten genoemd) in hun landschap en co-creëren ze strategieën en oplossingen. Een landschapspartnerschap is verantwoordelijk voor het onderhouden van dit proces tijdens de meer dan 20 jaar durende implementatie. 

Landschap partnerschap

Ook bekend als multistakeholderpartnerschappen, verwijst naar een sterke, vertrouwde en langdurige coalitie van organisaties in het landschap uit verschillende sectoren en gemeenschappen die werken aan een veerkrachtig landschapsherstel met een gedeelde landschapsvisie.

Landschapsplan

Een document met een duidelijk en beknopt overzicht van de kenmerken van de landschappen waarin u werkt, de 4 verliezen van het landschap en de potentiële 4 returns, wat er is bereikt, uitdagingen en geleerde lessen, de visie voor meer dan 20 jaar, kansen in de 3 zones en financieringsbehoeften voor de toekomst. Landschapsplannen worden opgesteld vanuit het perspectief van het hele landschap en zullen zich ontwikkelen als een levende, ademende bron waarmee landschapsteams en andere belanghebbenden kunnen werken. Tot slot maken visievorming en planning deel uit van elk landschapsherstelprogramma. Het proces van het maken van een landschapsplan kan helpen bij dit visievormingsproces voor een heel landschap om te helpen bij het ontwikkelen of aanscherpen van een strategie, het identificeren van kansen, hiaten en uitdagingen, en het creëren van afstemming en begrip tussen partners in een landschap. Het kan ook dienen als basis voor directe fondsenwerving door de partners zelf. 

Landschapsherstel beoefenaars

Elke persoon of organisatie die werkt aan (holistisch) landschapsherstel en fysiek gevestigd is in het landschap 

Landschapsherstel

Volgens experts:
1) Aangetaste gebieden omvormen tot gezonde, vruchtbare, werkende landschappen waar lokale gemeenschappen, ecosystemen en andere belanghebbenden duurzaam kunnen samenleven (bron: IUCN)
2) Het ecologische proces dat gericht is op het herstellen van een natuurlijk en veilig landschap voor mensen, wilde dieren en plantengemeenschappen. Dit proces effent de weg om onze ecosystemen te beschermen, economische ontwikkeling te creëren, natuurrampen zoals overstromingen te helpen voorkomen en de bodemproductiviteit en voedselvoorraden te verhogen. (bron: UNCCD)

Voor meer informatie verwijzen we ook graag naar de Food and Agriculture Organization en de Society for Ecological Restoration.

Landschap belanghebbenden

Dit omvat alle mensen, flora en fauna, organisaties en bedrijven die belang hebben bij een landschap, omdat ze er wonen of omdat hun levensonderhoud afhankelijk is van het landschap. Dit omvat gemeenschappen, boeren, bedrijven, NGO's, lokale overheden, investeerders en alle niet-menselijke soorten die geen stem hebben en vaak worden vertegenwoordigd door deskundigen, gemeenschapsleiders en natuurbeschermers. 

Betalingen voor milieudiensten (PES)

Een systeem waarbij individuen of gemeenschappen stimulansen krijgen, zoals geld of andere beloningen, voor het nemen van acties die het milieu beschermen of verbeteren. Het moedigt duurzame praktijken en behoud aan door financiële voordelen te bieden voor het behoud van ecosysteemdiensten zoals schoon water, koolstofvastlegging of het behoud van habitats. PES-programma's creëren economische stimulansen om milieubeheer te bevorderen en een evenwicht te vinden tussen behoud en duurzame ontwikkeling. 

Beleidsinvloed

Een doelbewuste poging om publieke beleidsbeslissingen en processen te veranderen op basis van een bepaalde agenda. 

Prototyping

Dit is de vertaling van een idee of innovatie naar iets concreets: een experimentele actie. Een prototype is een vroeg ontwerp van een definitief project of initiatief en doorloopt meestal verschillende iteraties, gebaseerd op feedback van verschillende belanghebbenden. Het doel van prototyping is om te testen wat later een proefproject kan worden dat kan worden gedeeld en opgeschaald.

Regeneratief / 4 Returns bedrijf

Een regeneratief bedrijf is een bedrijf dat het ecosysteem herstelt in plaats van aantast. Een succesvol regeneratief bedrijf kan bijdragen aan alle 4 de Returns - inspiratie, sociaal, natuurlijk en financieel. Regeneratieve bedrijven zijn te vinden in een verscheidenheid aan sectoren, waaronder regeneratieve landbouw, agrobosbouw, onroerend goed, toerisme, koolstof en waterdiensten, om er een paar te noemen.

Lees meer op Coursera.

Regeneratieve biologische landbouw

Regeneratieve biologische landbouw verbetert de hulpbronnen die het gebruikt in plaats van ze te vernietigen of uit te putten. Het is een holistische systeembenadering van landbouw die voortdurende innovatie op de boerderij stimuleert voor milieuvriendelijk, sociaal, economisch en spiritueel welzijn.

Bron: Rodale Institute. Voor een meer diepgaand begrip van de verschillende definities van regeneratieve landbouw, zie dit artikel. 

Regeneratieve economie

In plaats van het land en elkaar te ontginnen, legt deze benadering de nadruk op het produceren, consumeren en herverdelen van hulpbronnen in harmonie met de planeet. Een regeneratieve economie vereist een strategie om een samenleving op te bouwen die gebaseerd is op de lokale productie van voedsel, energie en goederen en de democratisering van de manier waarop deze worden geconsumeerd, zodat iedereen volledige toegang heeft tot gezond voedsel, hernieuwbare energie, schone lucht en schoon water, goede banen en een gezonde leefomgeving, terwijl tegelijkertijd collectief en participatief bestuur wordt ondersteund. Fundamenteel is het "de toepassing van de wetten en patronen van de natuur van systemische gezondheid, zelforganisatie, zelfvernieuwing en regeneratieve vitaliteit op sociaaleconomische systemen".

Bron: Cirkel economie. Zie ook het donutmodel van Kate Raworth

Regionaal leerlab

Dit is ook een lab, maar nu in plaats van één landschap of bioregio, is het een plek waar de verschillende partners die betrokken zijn bij labs uit verschillende landschappen binnen één regio (bijvoorbeeld de EU, Afrika, Azië-Pacific, Latijns-Amerika) samenkomen om kennis en ervaringen uit te wisselen en ondersteuning te vinden van gelijkgestemde mensen en organisaties. Het is een ondersteuningsstructuur voor verschillende labs die gemeenschappelijke kenmerken hebben, bijvoorbeeld omdat ze zich allemaal op een bepaald thema richten of dicht bij elkaar liggen. 

Theorie van verandering

Een visuele voorstelling die illustreert hoe je je voorstelt dat je acties kunnen leiden tot verandering en impact, vaak weergegeven in impacttrajecten. 

Theorie U

Een aanpak voor het mobiliseren van belanghebbenden, die essentieel is voor het implementeren van de 5 Elementen van het Het 4 Returns Frameworkdie de geesten, harten en inspanningen van alle belanghebbenden opent en een gedeelde visie, bottom-up verandering en leiderschap bevordert. 

Waterrijke gebieden

Moerasgebieden, veengebieden, veengebieden of wateren, natuurlijk of kunstmatig, permanent of tijdelijk, met stilstaand of stromend, zoet, brak of zout water, inclusief gebieden met zeewater waarvan de diepte bij eb niet meer dan zes meter bedraagt.

Bron: Overeenkomst van Ramsar inzake watergebieden, artikel 1.1.

Erkenningen

Het 4 Returns Framework in de praktijk: een handleiding voor holistisch landschapsherstel is het resultaat van een echte teamprestatie met veel bijdragen van het Commonland-team en partnerorganisaties. We willen graag al onze landschapspartners bedanken. Een speciaal woord van dank gaat uit naar degenen die vanaf het begin met ons meereisden: Living Lands, Grounded, AlVelAl, Wij.land en Wide Open Agriculture. We waarderen de inzichten en kennis die we gezamenlijk hebben opgebouwd in 12 jaar testen van de Het 4 Returns Framework in landschappen.

We willen ook graag onze partners Wetlands International en het Landscape Finance Lab bedanken voor hun belangrijke bijdragen aan het project. Het 4 Returns Framework in de Decennium van de VN voor herstel van ecosystemen publicatie over de Het 4 Returns Framework in 2021, en aan de verdere ontwikkeling van instrumenten en processen voor de Het 4 Returns Frameworkdie deze gids naar een hoger niveau heeft getild. Hierin zijn de 5 elementen van Het kleine duurzame landschappen boek2016, met verfijningen van het Landscape Finance Lab. We willen ook graag de 1000 Landschappen samenwerking voor het collectieve leren in dit partnerschap.

Projectteam

• Roos van der Deijl, ontwikkelaar landschapsleren, Commonland - projectleider en hoofdauteur
• Bas van Dijk, landschapsontwikkelaar, Commonland - hoofdauteur
• Hester Koning, landschapseffectbeoordelaar, Commonland - hoofdauteur
• Laurens Gomes, senior landschapsontwikkelaar, Commonland - adviseur en recensent
• Simon Moolenaar, directeur kennis, onderwijs en innovatie, Commonland - adviseur en recensent

Co-auteurs

• Dirk ten Brink, programmamanager landschapsmobilisatie, Wetlands International
• Eva Cappon, manager grote giften, Commonland
• Hicham Daoudi, hoofd koolstof, Commonland
• Alejandro Diaz, financieringsspecialist landschap, Commonland
• Willem Ferwerda, Oprichter, Commonland
• Victoria Gutierrez, hoofd wereldwijd beleid, Commonland
• Lucy Garrett, leiding Landscapes, Landscapes Finance Lab
• Simon Hodges, verhalenverteller, schrijver en redacteur, Storyourself
• Lucas Laubenheimer, portefeuillebeheerder Koolstof, Wetlands International
• Tom Lovett, maker van inhoud, Commonland
• Elton Mudyazvivi, programmamanager, Wetlands International
• Joanne Pieterse, impactmanager, Commonland
• Tessa Snaterse, deskundige op het gebied van donorrelaties, Commonland
• Kilian Walz, specialist koolstofprojecten, Commonland

Medewerkers en recensenten

Charlie Avis - Dani Bender - Jasper Bertels - Gijs Boers - Mariken van Den Boogaard - Dieter van Den Broeck - Erica ten Broeke - Rutger Bults - Deesha Chandra - Paul Chatterton - Ben Cole - Jan Maarten Dros - Han de Groot - Willemijn de Iongh - Danielle de Nie - Jeroen Jurriens - Shekhar Kolipaka - Bouke Lohuis - Jim Mackintosh - Elvira Marín - Milena Engel - Daniel Fourie - Lily Maxwell - Lin - Gustavo Mentlik - Frank Ohlenschlaeger - Claire Patterson - Ellie Perceer - Pieter Ploeg - Harma Rademaker - Sabrina Russel - Hans Schutten - Sven Sielhorst - Robert Schilders.Lin - Gustavo Mentlik - Frank Ohlenschlaeger - Claire Patterson - Ellie Percey - Pieter Ploeg - Harma Rademaker - Sabrina Russo - Hans Schutten - Sven Sielhorst - Robert Styles - Femke Tonneijck - Zlatina Tsvetkova - Nadine de Vogel - Marijn Zwinkels

Tekstredacteuren

• Simon Hodges, Storyourself
• Karen Bamford
• Kate McBride

Redactioneel ontwerp & illustraties

• Janina Engel, Engel Studio
• Isabella Hofbauer

Ontwikkeling en ontwerp van websites

• Marcel Klein Legtenberg, website ontwikkeling
• Harm van der Burgt, UX/UI Ontwerp

Speciale dank voor hun voortdurende steun aan:

• Wijnand Pon, medeoprichter van Commonland
• John Loudon, CEO van de COmON Foundation
• De IKEA Stichting
• De Nationale Postcode Loterij